Beşeriyetin Felaketi Kötü Huy

Ekleyen kişi gultekin Tarih Kas 22, 2009 Kategori Ahlak |

1485 İnsana dünya ve âhirette zarar veren her şey, kötü ahlâktan meydana gelmektedir. Yani zararların, kötülüklerin başı, kötü huylu olmaktır.

Âişe validemizin (r.ah) bildirdiği hadis-i şerifte, Resûlullah Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
“Her günahın tövbesi vardır. Fakat kötü ahlâk sahibi böyle değildir. O, bir günahtan tövbe eder, sonra ondan daha kötü bir işe başlar.” 167

Ebû Saîd el-Hudri (r.a), Allah Resûlü’nün (s.a.v) şöyle buyurduğunu haber verir:
“İki haslet vardır ki bir müminde asla beraber bulunmaz. Bunlar cimrilik ve kötü ahlâktır. ” 168

Hz. Ebû Bekir’in (r.a) bildirdiğine göre Allah Resûlü (s.a.v) şöyle buyurmuştur: “Kötü muamele sahibi cennete giremez.” 169

Müminlerin Emiri Ömer b. Hattâb (r.a) şöyle demiştir: “Bir kişinin dokuz güzel huyu yanında bir kötü huyu olsa, tek huyu diğer dokuz huyunu bastırır. Bunun için sizler dilin sürçmelerinden korununuz.” 170

Hz. Peygamber’e (s.a.v) filan kadın gündüzleri oruç tutar, geceleri namaz kılar, fakat huyu kötüdür, komşularını diliyle incitir, dediklerinde, “Onun yeri cehennemdir.” 171 buyurmuştur.

Tâbiîn devrinde yetişen büyük âlim ve velî Vehb b. Münebbih (r.a) şöyle der: “Kötü huylu adam kırılmış çömlek gibidir, kendisinden ne faydalanılır ne de çamura dönüştürülebilir.” 172

Yine büyüklerden Hasan-ı Basri de (r.a) şöyle demiştir: “Huyu kötü kişiye ilk kötülüğü kendi kötü huyu yapar.

Âleme bak, kötü huy herkesten önce sahibini huzursuz eder.” 173

Yine tâbiînin büyüklerinden Ebû Hâzim’in (r.a) şöyle dediği bildirilmiştir: “Kişi evine girdiğinde, şen şakrak gülmekte olan aile fertleri kendisinden korkarak dağılırlarsa bu onun kötü huylu olduğunu gösterir. Yine kendisini gördüğünde kedinin kaçması, köpeğin duvara çıkması da onun kötü huylu olduğunun birer emaresi sayılır.” 174

Geçmiş büyükler şöyle demişlerdir:
“Edepsizliğinden korkularak halkın kendisinden uzaklaşması, kişinin münafıklığının bir nişanıdır.”

İmam Şâfiî (r.a) şöyle diyordu: “Alçak kişinin bir belirtisi de şudur: “Mevkii yükseldiğinde akrabalarına kaba davranır, tanıdıklarını tanımazlıktan gelir, faziletli ve onurlu kişilere karşı böbürlenir.” 175

İbn Abbas (r.a) şöyle nakletmiştir: “Allah Teâlâ Hz. Musa’ya şöyle vahyetti: Ey Musa, mahlûkatım içinde en kızdığım kişi kalbi kibirli, dili kaba, eli cimri ve huyu kötü olandır.”

Ahnef b. Kays (r.a), bir cemaate, “Hastalığın en şiddetlisini haber vereyim mi?” dedi. Onlar,
“Evet” deyince,
“Kötü huy, bozuk dil” cevabını verdi.176

Hz. Ali (r.a) şöyle diyordu: “Kötü ahlâkla şeref beraber bulunmaz.” 177

Bişr-i Hâfî (k.s) diyor ki: “Dünya ve âhirette elem ve kederlerden kurtulmak isteyenler, kötü ahlâk sahipleriyle görüşmemelidir.”

Ebû Bekir el-Verrâk (k.s) derdi ki: “Kötü huydan, haramdan sakınır gibi sakınınız.”

Yine bu zat şöyle demiştir: “Kötü istekler, insana hâkim olunca kalp kararır. Neticesinde göğüs, kalp daralır, huy kötüleşir, sevilmez olur. Zulmetmeye başlar. Bu artık insan değildir. İnsan kılığında bir şeytandır.” 178

Abdullah b. Mübârek kötü huylu bir kimse ile yolculuk yaptı. Ayrılınca, ağladı. Kendisine, “Niçin ağlıyorsun?” dediklerinde, “O zavallı benim yanımdan gitti. O kötü huyu da onunla beraber gitti ve ondan ayrılmadı”dedi.179

Yahya b. Muâz (k.s), “Ey arkadaş! İman kesene dikkat et. Riya ve kötü huy fareleri onu kemirmesin!” derdi.

Ahnef b. Kays (r.a) demiştir ki:
“Yalancı kişide şahsiyet yoktur! Hasetçi, hiçbir zaman huzura ermez! Cimri, sorunlarını çözememiş biridir! Kötü ahlâkla efendilik olmaz. Tembel ve korkak kişi kardeşlikten anlamaz.” 180

Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî de (k.s) şöyle demiştir:

“Sende zulüm, haset, hırs, merhametsizlik ve bunlar gibi kötü huylar olduğu halde, bunlardan dolayı kendine gücenmiyorsun da bunları bir başkasında görünce ürküp rahatsız oluyorsun. Bu ürküş, insanın kendisinden ürkmesidir.”181

İbn Ata (k.s) der ki: “Ahlâk iyi olmadıktan sonra, kılınan namazın, tutulan orucun çok olmasının fazla bir önemi yoktur. Hatta sadaka ve mücahede (nefsini yenmeye çalışma) bile hiçtir. Bu yolda yükselenler, ne namazla ne de oruçla yükseldiler. Ne sadaka ile ne de mücahede ile üstün dereceler buldular. Yükselen, ancak iyi huyla yükseldi. Çünkü Resûl-i Ekrem Efendimiz,
“Kıyamet günü, bana en yakın olanınız, huyu ve ahlâkı en güzel olanınızdır” 181 buyurmuştur.”182

İmam Gazâlî (k.s) şöyle demiştir: “Kötü huylar yılan ve akrep gibidir; hatta daha fenadır. Yılan ve akrep insanın dünya hayatını söndürür. Kötü huylar ise ebedî saadeti mahveder.”

Fudayl b. iyâz (k.s), “Güzel huylu bir fâsıkla arkadaşlık etmeyi, kötü huylu hafızla arkadaşlık etmekten daha çok severim” demiştir.183

Zünnûn el-Mısrî’ye, “İnsanların en dertli ve kederlisi kimdir?” diye sorduklarında, “Ahlâkı en kötü olandır” demiştir.” 184
Bişr b. Mansûr es-Süleymî’nin (k.s) bir sözü: “Kişi haramdan sakındığı gibi kötü ahlâktan da sakınsın.”

Sehl b. Abdullah et-Tüsterî (k.s) der ki:
“Makamların en üstünü; kötü bir huyu, iyi bir huya çevirmektir.”

Bişr b. Ömer’in (r.a) bir sözü: “Kötü huylu hicrana (Hak’tan ve halktan ayrı kalmaya) mahkûmdur.” 185

Yüz Güzelliği Huy Güzelliği Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî anlatıyor:
Bir padişah iki köle satın aldı. Kölelerden biri çok temiz yüzlü inci dişli biriydi, nefesi gül gibi kokuyordu. Diğeri oldukça çirkindi, dişleri çürümüş, ağzı kokuyordu.

Önce güzel yüzlü köle ile konuştu. Onu kalben zeki ve tatlı dilli buldu. Zaten tatlı bir dudaktan ne doğar? Şeker suyu gibi cevap işitilir. İnsan dilinin altında gizlidir. Bu dil ruh kapısının perdesidir.

Padişah o köleyi zekâ sahibi görünce onu bıraktı, öbürüne gel diye işaret etti. Fakat o padişahın huzuruna yaklaşınca ağzının koktuğu ve dişlerinin simsiyah olduğu anlaşıldı. Padişah ona,
“Ağzın kokuyor, dişlerin siyah ama otur da bir iki hikâye söyle ki aklının derecesini anlayayım” dedi. Zeki köleyi de, “Git yıkan diye” hamama yolladı. Berikine,
185 Şa’rânî, Tenbîhü’I-Muiterrîn, s. 336.

“Aferin sen zeki bir çocuksun. Kapı yoldaşının dediği gibi değilsin. O hasetçi köle senin hakkında o hırsızdır, ahlâksızdır, namerttir deyip bizi senden soğutmuştu” dedi. Köle dedi ki:

“O daima doğru sözlüdür. O bende birtakım ayıplar görmüştür. Bense onları kendimde görmemiş olabilirim.” Padişah,

“O senin ayıplarını söylediği gibi sen de onun kusurlarını söyle” diye israr edince köle,

“Onun ayıbı şefkat, vefa, insaniyettir. Onun ayıbı sadakat ve dostluktur. Onun en küçük ayıbı mertlik, yiğitlik, fedakârlık, yardımseverlik, cömertlik ve adalettir. Hem öyle bir mertlik ve cömertlik ki icabında canını bile verir” diye arkadaşını methetti. Padişah,

“Arkadaşını methederken ileri gitme. Sonra ben onu imtihan ederim de sen de mahcup olursun” dediyse de köle,

“Vallahilazim, billahilkerim, rahmân ve rahîm Allah’a yemin ederim ki medihte mübalağa etmiyorum. Kapı yoldaşım ve arkadaşımın sıfatları şu söylediklerimden yüz kat fazladır” diye hüsnüzanda bulunuyordu.

Padişahla köleyi bu minval üzere konuşurken öbür köle hamamdan dönmüştü. Padişah ona da dedi ki:
“Sıhhat ve afiyetler olsun. Sen latif, zarif ve güzelsin. Ne olurdu sende arkadaşının haber verdiği kötü huylar olmasaydı.” Köle bunu duyunca,

Padişahım, o dini harabın benim hakkımda söylediklerini lütfen bildir” diye kükredi. Padişah dedi ki:

“Evvela senin ikiyüzlü bulunduğunu, görünüşte ilaç hakikatte dert” olduğunu söyledi.

Köle bunları padişahtan işitince ağzı köpürdü, yüzü kızardı, hiciv ve kötüleme dalgaları coştu ve,
“Bana arkadaş olalıdan beri kıtlığa uğramış köpek gibi birçok saçma ve lüzumsuz konuşurdu” diye söze başlar başlamaz padişah,

“Yeter artık ikinizin de özünü, aslını anladım, onun ağzı kokuyor, senin ise için kokuyor. Ey canı kokmuş, ahlâkı bozuk, geride ve uzakta dur. Arkadaşın amir olacaktır. Sen onun emrinde memur olacaksın, haydi git” dedi.186

Mevlânâ bu kıssa ile, “Cenâb-ı Hak, sizin sûretlerinize ve amellerinize bakmaz, belki kalplerinize ve niyetlerinize bakar” 187 hadisinin meâline işaret etmiştir.

Bahsedilen kölelerden biri çirkindi, ağzı da kokuyordu, fakat ahlâkı güzeldi, hüsnüzan sahibiydi, diğeri ise güzel yüzlü ve güzel söylüyordu, ancak özü berbattı: Netice birincisi padişahın makbulü, ikincisi menfuru oldu. Demek ki gerçek güzellik yüzde değil özde bulunmak gerek.

167 Münzirî, et-Tergib vet-Terhîb, 3/413; nr. 2745; Heysemi, Mecmauz-Zevàid, nr. 12697; Deylemî, Firdevsül-Ahbâr, nr. 6539.
168 Buhàrî, Edebü’I-Müfred, nr. 282; Tirmizî, Birr, 41; Beyhakî, 5uabü’i-imân, nr. 8018; Harâiti, Mesâviui-Ahlâk, nr. 9.
169 Tirmizî, Birr, 29 (nr. 1946).
170 5a’rànî, Tenbîhül-Muoterrîn, s. 336.
111 Buhârî, Edebül-Müfred, nr. 119; Münziri, et-Tergîb vet-Terhîb, 3/456; Tebrîzî, Mi5kâtül-Mesâbîh, nr. 4992.
172 Gazâli, l’hyâ, 2/1439; 5a’rânî, Tenbîhü’I-Muoterrîn, s. 336.
173 Gazâlî, İhyâ, 2/1439; 5a’rànî, Tenbihü’I-Mu§terrin, S. 336.
174 Şa’râni, Tenbihül-Muoterrîn, s. 337.
175 Şa’rânî, Tenbîhü’I-Muoterrîn, s. 341.
176 Mâverdî, Edebü’d-Dünyâ ved-Dîn, s. 628.
177 Abdülmecid Hânî, et-Hadâikui-Verdiyye, s. 26.
178 Sülemî, Tabakatüs-Sûfiyye, s. 226.
179 Gazâlî, İhyâ, 2/1439; Kimyà-yi Saâdet, s. 385.
180 ibnü’I-Cevzî, Sifatüs-Safve, 2/140.
181 Buhâri, Edebül-Müfred, nr. 272; Münzirî, et-Tergîb ve’t-Terhîb, 3/406; Beyhaki, Şuabü’I-imân, nr. 7986; Heysemî, Mecmauz-Zevâid, nr. 12689; Aclùnî, KeşfüI-Hafâ, nr. 480.
182 bk. ibnü’I-Cevzî, Sıfatü’s-Safve, 1/570; Gazâlî, İhyâ, hyâ, 2/1439.
183 Ebû Nuaym, Hilyetül-Evliyâ, 8/96; Kuşeyrî, Risâle, s. 245; Gazâlî, İhyâ, 2/1439; Kimyâ-yi Saâdet, s. 385.
184 Kuşeyri, Risâle, s. 243.
186 Mevlânâ, Mesnevî Tercümesi, 2/324.
187 Müslim, Birr, 10; ibn Mâce, Zühd, 9 (nr. 4143); Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 2/285; Beyhakî,,5uabü’l-imân, nr. 10477; Ali el-Müttakî, Kenzü’I-Ummâl, nr. 5262.

Edep Ya Hu – Siraceddin Önlüer

%yazi_baslik% (18)

Bu yazı ile benzer diğer yazılar:

Kötü Huy ve İlaçları Müslümanın her şeyden önce kalbini temizlemesi gerekir. Çünkü kalp, bütün...
Kötü Huy İnsan iki şeyden ibarettir. Sûret ve sıfat. Hüküm sıfata göredir,...
Kötü İşler Çoğaldığı Zaman ne Yapmalı? Hz. Ebû Bekir (r.a.) bir hutbesinde, “Ey iman edenler, siz...
Kötü Ahlâkla İyi Müslümanlık Mümkün mü? Müslümanlığımız önce hal ve gidişimizden bellidir. Yani insanlara karşı ne...
Kötü Zanda Bulunan Kişi Peygamber A.S. zamanında, adamın biri bir grup insanın yanına yaklaştı....