Mutasavvıfların, çok yönlü kişilikleri ile toplumun inşasına önemli katkı sağladıkları görülür. Bu katkılar eğitimden iktisada, mimariden ilmî çalışmalara kadar büyük çeşitlilik gösterir. Cemal Halvetî k.s. de, II. Bayezid döneminde yaşamış çok yönlü mutasavvıflardan biridir. Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethettikten sonra, şehri maddi-manevi her yönden imar etmek üzere çalışmalara başlar....

Celvetiyye tarikatının kurucusu olan büyük mutasavvıf Aziz Mahmud Hüdayî (1541-1628), medrese tahsili ve tasavvuf terbiyesinden sonra, 1573’te Bursa’da müderris ve mahkeme naibi (kadı vekili) oldu. Daha sonra bu vazifeden ayrılarak Muhyidddin Üftade k.s. hazretlerinin müridi oldu. Sonra İstanbul’a gelip çeşitli semtlerde mürşitlik ve vaizlik yaptı. 1616’da Sultan Ahmed Camii’nin açılışında ilk hutbeyi okudu....

İbnü’l-Arabî’yi Anlamak Evliyanın büyüklerinden olan Muhyiddin İbnü’l-Arabî k.s. hazretleri Endülüs’te doğmuş (560/1165), orada yetişmiş ve Şam’da vefat etmiştir (638/1240). Beş yüzden fazla kitap yazmış, fakat bunların yarısından azı günümüze ulaşabilmiştir. Bunlardan çok tartışmalı ve şaşırtıcı bir eser olan “Füsusu’l-Hikem” ile sekiz cilt olarak neşredilen...

Bahaeddin Nakşibend hazretlerinin mürşidi olan Seyyid Emir Külâl (ö.772/1370), Buhara’nın Süharî köyünde doğmuş (683/1284) ve bütün hayatını o bölgede geçirmiştir. Çömlekçilikle meşgul olduğundan “çömlekçi” anlamında “Külâl” ismiyle tanınmıştır. Rivayete göre annesi ona hamileyken, şüpheli bir lokma yediği zaman karnı ağrırdı. Bu durum birkeç kere tekrarlanınca, annesi bunu karnındaki...

Zamanında Ahi teşkilatının reisi olan Karamanlı Şeyh Edebali (ö.726/1326 – Bilecik), Şam’da yüksek dinî ilimleri tahsil etmiş ve memlekete dönünce Bilecik (yahut Söğüt) civarında açtığı bir zaviyede halkı irşada başlamıştı. Rüya tabirini de iyi bilirdi. Osmanlı Devleti’nin kurucusu olan Osman Gazi ise (ö.724/1324 – Bursa), birçok kimsenin uğrak yeri olan, fakir fukaranın ihtiyacının...

Akşemseddin Muhammed ibn Hamza hazretleri (ö. 863/1459 – Göynük), Şam’da doğmuş (1390) ve yedi yaşındayken babasıyla gelip Amasya’ya yerleşmişti. Osmancık’ta yirmi beş yaşlarında bir müderris iken, Zeynüddin el-Hafî hazretlerine tarikat intisabı için Haleb’e gitmişse de, gördüğü manidar bir rüya üzerine Ankara’ya gelip Hacı Bayram Velî’nin müridi olmuştu. Daha sonra Bolu-Göynük’te...